Nữ chủ doanh nghiệp nhỏ và nghệ thuật giữ tiền mặt khi thị trường chững lại

Khi doanh số chững lại, thứ quyết định một doanh nghiệp nhỏ sống hay gục thường không phải ý tưởng lớn mà là tiền mặt còn trong tài khoản.
Chị Lan mở xưởng bánh ở quận ngoại thành đã bảy năm. Tháng cao điểm, xưởng xuất vài nghìn hộp bánh mỗi tuần; tháng thấp điểm, đơn hàng chỉ còn một nửa. Có lần chị kể, giai đoạn khó nhất không phải lúc ế hàng mà là lúc hàng bán chạy nhưng tiền chưa về: đại lý lấy hàng gối đầu, nguyên liệu phải trả ngay, lương nhân viên vẫn đến hẹn. “Lúc đó tôi mới hiểu, bán được chưa chắc đã sống được. Sống được là khi trong tài khoản còn tiền để trả những thứ không chờ được.”
Câu chuyện của chị Lan không hiếm. Với doanh nghiệp nhỏ, nhất là những cơ sở do phụ nữ làm chủ, tiền mặt chính là oxy. Lợi nhuận trên sổ sách có thể đẹp, nhưng nếu tiền nằm hết trong hàng tồn kho và công nợ thì doanh nghiệp vẫn ngạt thở như thường.
Ba lằn ranh đỏ cần thuộc lòng
Người làm chủ nhỏ nên có ba con số luôn nằm trong đầu. Thứ nhất là số tiền mặt tối thiểu để vận hành trong ba tháng, tính cả lương, mặt bằng, nguyên liệu và những khoản cố định không thể hoãn. Thứ hai là hạn mức công nợ cho phép với từng khách hàng, kể cả khách quen lâu năm. Thứ ba là điểm hòa vốn theo tuần, không phải theo tháng, vì doanh nghiệp nhỏ chết vì những tuần hụt hơi chứ ít khi chết vì một tháng xấu.
Cắt chi mà không cắt vào gân
Khi thị trường chững lại, phản xạ đầu tiên của nhiều chủ doanh nghiệp là cắt. Cắt quảng cáo, cắt nhân sự, cắt nguyên liệu tốt để dùng loại rẻ hơn. Có khoản cắt đúng, có khoản cắt xong thì doanh nghiệp yếu đi trông thấy. Quảng cáo có thể tạm dừng, nhưng chất lượng sản phẩm thì không. Nhân viên thời vụ có thể giảm giờ, nhưng người thợ chính, người giữ công thức, giữ khách quen thì phải giữ bằng mọi giá.
Một cách cắt khôn ngoan là rà soát những khoản chi “ngủ quên”: gói dịch vụ đăng ký rồi không dùng, kho hàng tồn những nguyên liệu chậm luân chuyển, những món đồ khuyến mãi làm ra rồi nằm im. Tiền nằm trong những thứ đó không sinh lời, chỉ chiếm chỗ và chiếm vốn. Bán thanh lý, dù lỗ một chút, đôi khi còn hơn để vốn chết trong kho.
Bán trước, thu tiền trước
Nhiều nữ chủ doanh nghiệp nhỏ giỏi bán hàng nhưng ngại đòi tiền. Sợ mất khách, sợ mất lòng, sợ bị cho là khó tính. Nhưng công nợ càng để lâu càng khó đòi, và khách quen chính là nhóm dễ khiến chủ doanh nghiệp mềm lòng nhất. Một nguyên tắc đơn giản: đơn hàng càng lớn thì càng cần đặt cọc, càng cần hạn thanh toán rõ ràng ngay từ đầu. Viết ra giấy, nhắn lại bằng tin nhắn, đừng chỉ thỏa thuận miệng.
Bên cạnh đó, hãy tập thói quen bán trước thu trước ở những sản phẩm cho phép: gói combo theo tháng, thẻ thành viên, đơn đặt trước cho dịp lễ. Tiền thu trước không chỉ giúp dòng tiền khỏe hơn mà còn là một thước đo trung thực: khách sẵn sàng trả trước tức là họ thật sự tin sản phẩm của bạn.
Giữ người bằng sự thật
Giai đoạn khó khăn cũng là lúc đội ngũ cần được nói thật. Nhiều chủ doanh nghiệp giấu nhân viên về tình hình, sợ người ta bỏ đi, nhưng nhân viên thường cảm nhận được trước cả khi được nghe. Thay vì giấu, hãy chia sẻ thẳng thắn: tháng này khó, chúng ta cần cùng nhau làm gì, và khi qua được thì mọi người được gì. Người lao động gắn bó không chỉ vì lương mà vì họ được tôn trọng và được nhìn thấy tương lai.
Cuối cùng, giữ tiền mặt không phải là giữ tiền trong két. Đó là giữ cho doanh nghiệp luôn có khả năng chọn lựa: chọn được nhà cung cấp tốt, chọn được thời điểm nhập hàng rẻ, chọn được cách ứng xử đàng hoàng với nhân viên và khách hàng. Doanh nghiệp nhỏ không cần nhiều tiền để sống, chỉ cần đủ tiền để không phải quyết định trong lúc hoảng loạn. Và đó là nghệ thuật mà những nữ chủ doanh nghiệp bền bỉ nhất đã học được, thường là qua những mùa chững lại khó quên nhất.



