Nội dung chính
Thủy sản Việt Nam đã đạt gần 11,3 tỷ USD trong năm 2025, mở ra cơ hội và thách thức mới trong kỷ nguyên thương mại xanh.
1. Tổng quan kim ngạch và tốc độ tăng trưởng
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), năm 2025 kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt 11,3 tỷ USD, tăng 12,4% so với năm 2024. Đặc biệt, quý IV là giai đoạn “nước rút” với giá trị xuất khẩu 3,103 tỷ USD, tăng 10,3% so với cùng kỳ năm trước; tháng 12 đóng góp 954,5 triệu USD, tăng 9,2%.
2. Cấu trúc mặt hàng – Những nhóm sản phẩm dẫn đầu
• Tôm: 4,65 tỷ USD, tăng 20% so với 2024, tiếp tục là mặt hàng chủ lực.
- Lobster (tôm hùm) tăng hơn gấp đôi, đạt 817 triệu USD, phản ánh nhu cầu mạnh ở Trung Quốc.
• Cá tra: 2,19 tỷ USD, tăng 8%.
• Cá biển khác: 2,16 tỷ USD, tăng gần 12%.
• Nhóm hải sản chế biến sâu (mực, bạch tuộc, cua ghẹ) tăng mạnh, lần lượt lên 20,4% và 20,9% trong quý IV.
• Cá ngừ giảm 10,8% trong quý IV do thiếu nguyên liệu, chi phí đánh bắt tăng và áp lực từ quy định IUU và MMPA của Hoa Kỳ.
3. Thị trường tiêu thụ – Điểm mạnh và thách thức
• Châu Á: Trung Quốc và Hồng Kông là những thị trường chính, tăng trưởng 22,9% trong quý IV nhờ nhu cầu tiêu thụ lễ hội.
• Mỹ: Tháng 12 2025 là “deadline” cho các doanh nghiệp xuất khẩu trước các quy định MMPA và lệnh cấm nhập khẩu từ 1/1/2026 đối với 12 loài cá không được công nhận. Thuế chống bán phá giá tôm POR19 dự kiến công bố cuối tháng 2/2026, tạo áp lực chi phí và thời gian thông quan.
Do đó, nhiều doanh nghiệp đã chuyển hướng sang các khối thị trường CPTPP (hơn 3 tỷ USD) và Trung Quốc (2,4 tỷ USD) để giảm rủi ro phụ thuộc vào thị trường Mỹ.
4. Doanh nghiệp dẫn đầu và chiến lược chuyển dịch
• STAPIMEX: 309,8 triệu USD.
• Minh Phú (các pháp nhân Cà Mau và Hậu Giang): hơn 542 triệu USD.
• Vĩnh Hoàn: vị trí số 1 về cá tra với 249 triệu USD.
Những doanh nghiệp như Phát Lợi, An Hải, CASES cũng đang tập trung vào chế biến sâu và thị trường Trung Quốc, tận dụng các hiệp định FTA để duy trì tăng trưởng.
5. Thách thức năm 2026 – “Xanh hoá” và tuân thủ
Quý IV 2025 đã cho thấy các rào cản kỹ thuật như thẻ vàng IUU và quy định MMPA đang ảnh hưởng mạnh đến nhóm hải sản khai thác. Để giữ thị phần, doanh nghiệp cần:
- Minh bạch hoá chuỗi cung ứng, triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc.
- Nâng chuẩn chứng chỉ xanh, đáp ứng yêu cầu của thị trường EU và Mỹ.
- Tối ưu hoá chuỗi lạnh và quy trình kiểm soát chất lượng cho sản phẩm giá trị gia tăng.
- Quản trị rủi ro đa dạng hoá “giỏ thị trường” để giảm tác động của thay đổi chính sách.
6. Định hướng chiến lược cho năm 2026
• Tăng tỷ trọng sản phẩm có giá trị gia tăng (tôm đã chế biến, hải sản đóng gói sẵn).
• Đầu tư vào công nghệ chuỗi lạnh và tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.
• Thúc đẩy chứng nhận xanh (MSC, ASC) để mở rộng thị trường EU và Nhật Bản.
• Quản lý nguồn nguyên liệu khai thác thông qua nhật ký khai thác, hệ thống GIS và hợp tác với cơ quan quản lý biển.
Như vậy, kim ngạch 11,3 tỷ USD năm 2025 là bước đệm, nhưng để duy trì đà tăng trong môi trường thương mại xanh, các doanh nghiệp cần chuyển đổi mô hình tăng trưởng sang “bền vững và minh bạch”.