Thị trường việc làm Mỹ đang đứng trước một cú chuyển mình chưa từng có khi trí tuệ nhân tạo (AI) và khái niệm “hiệu quả” được các ông lớn công nghệ biến thành tôn giáo.

Thị trường lao động Mỹ 2025: Số liệu mới từ BLS

Theo Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS), tổng số việc làm mới trong năm 2025 chỉ đạt 584.000, giảm sâu so với hơn 2 triệu việc làm mỗi năm trong hai năm trước. Trung bình, mỗi tháng thị trường tạo ra khoảng 48.000 việc mới – mức thấp nhất trong thập kỷ qua.

Điều chỉnh dữ liệu tháng 10‑11

Ban đầu BLS công bố mức giảm 105.000 việc trong tháng 10, nhưng sau khi điều chỉnh lại con số tăng lên 173.000 việc mất. Tháng 11 cũng giảm mạnh từ +64.000 xuống còn +56.000 việc.

Eric Merlis, đồng trưởng bộ phận thị trường toàn cầu tại Citizens, cho biết: “Tỷ lệ thất nghiệp và các chỉ số lực lượng lao động không dao động nhiều, nhưng đà tăng trưởng đã chững lại rõ rệt.”

Mặc dù tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống 4,4% vào tháng 12, các nhà phân tích cho rằng đây là hiệu ứng kỹ thuật của BLS hơn là dấu hiệu cải thiện nền kinh tế thực sự.

“Hiệu quả” – Tôn giáo mới của giới chủ

Theo Business Insider, “hiệu quả” đã chuyển từ một mục tiêu kinh doanh sang một tôn giáo tại Thung lũng Silicon, lan rộng tới toàn bộ khu vực tư nhân trong năm 2025.

Mark Zuckerberg (Meta), Sundar Pichai (Google) và Elon Musk (Tesla/SpaceX) đang dẫn đầu một “cuộc đại san phẳng” – loại bỏ các tầng quản lý trung gian, tạo cấu trúc tổ chức gọn gàng để AI có thể thay thế các nhiệm vụ lặp lại.

Kết quả là hàng loạt vị trí quản lý trung cấp và nhân viên văn phòng bị cắt giảm. Các tập đoàn lớn như Dell, AT&T, Verizon đã thực hiện đợt sa thải âm thầm nhằm cân đối ngân sách trong bối cảnh lãi suất cao và lạm phát dai dẳng.

Không chỉ khu vực tư nhân, khu vực công cũng chịu tác động nặng nề. Bộ Hiệu quả Chính phủ (DOGE) do Elon Musk đứng đầu đã trở thành biểu tượng của chiến dịch này.

Theo NBC News, vào tháng 10, hơn 265.000 nhân viên liên bang mất việc, trong đó nhiều người bị yêu cầu liệt kê nhiệm vụ để đánh giá năng suất, và không phản hồi đồng nghĩa với “tự nguyện từ chức”.

Nỗi bi quan của người lao động trí thức

“Hiệu quả” và AI tạo ra một nghịch lý: doanh nghiệp vẫn hoạt động, nhưng cửa việc làm ngày càng hẹp.

Business Insider đưa ra câu chuyện của Jaqueline Kline, sinh viên mới tốt nghiệp, đã gửi hàng trăm hồ sơ mà không nhận được phản hồi. “Tấm bằng đại học từng là một đặc quyền, giờ không còn gì đáng kể. GPA của tôi không còn quan trọng nếu không có việc làm,” cô chia sẻ.

Chatbot và AI ngày càng viết mã, soạn thảo văn bản và xử lý hành chính tốt hơn con người. Charley Kim, nhân sự trẻ trong ngành công nghệ, mô tả thực tế “được gọi đi phỏng vấn bây giờ còn khó hơn cả việc vượt qua buổi phỏng vấn.”

Những điểm sáng le lói và rủi ro lạm phát

Mặc dù bức tranh chung u ám, một số lĩnh vực vẫn ghi nhận tăng trưởng. Bộ Lao động Mỹ cho biết trong tháng 12, việc làm tăng ở dịch vụ ăn uống, y tế và hỗ trợ xã hội, trong khi bán lẻ và sản xuất vẫn là gánh nặng kéo lùi chỉ số chung.

Thu nhập bình quân theo giờ tăng 3,8% so với cùng kỳ năm trước, đạt 37,02 USD. Con số này được Cục Dự trữ Liên bang (Fed) theo dõi sát sao vì nó có thể là dấu hiệu áp lực lạm phát vẫn còn, làm phức tạp quyết định lãi suất trong thời gian tới.

Một báo cáo của McKinsey (tháng 6/2025) cho thấy gần 80% doanh nghiệp đã triển khai AI tạo sinh, nhưng đa số chưa thấy tác động đáng kể đến lợi nhuận. Ngay cả Elon Musk cũng thừa nhận dự án DOGE chỉ “thành công một chút”.

Đối với người lao động, việc chờ đợi kết quả của canh bạc này trở thành một xa xỉ. Abbey Owens, người đang tìm việc, chia sẻ: “Ban đầu tôi tìm kiếm một công việc cụ thể, nhưng rồi tiêu chuẩn hạ xuống mức: tôi chấp nhận gần như bất cứ công việc nào.”

Năm 2026 mở ra với nhiều bất định, khi bóng ma “hiệu quả” vẫn tiếp tục ám ảnh các quyết định nhân sự, từ Washington D.C. tới Thung lũng Silicon.